خبرنگاران افزایش 50 درصدی مساحت دریاچه ارومیه

به گزارش وبلاگ گفتگو، تهران - خبرنگاران - تراز دریاچه ارومیه در 31 تیر سال 1399 حدود 1271.56 متر معادل 3004 کیلومتر مربع در سطح و 4.19 میلیارد متر مکعب حجم بود در حالیکه این شرایط در زمان آغاز به کار ستاد احیای دریاچه ارومیه در سال 1393 حدود 1270.32 متر معادل 1783 کیلومتر مربع در سطح و 1.14 میلیارد متر مکعب حجم بوده که نشان از افزایش 50 درصدی مساحت دریاچه دارد.

خبرنگاران افزایش 50 درصدی مساحت دریاچه ارومیه

دریاچه ارومیه نگین فیروزه ای ایران به عنوان عظیمترین دریاچه آب شور خاورمیانه شناخته می گردد که علاقه مندان زیادی از دور و نزدیک برای دیدن این پهنه آبی وسیع و زدن تنی به آب و غوطه ور شدن در گل و لای نمکی آن، اطراف آن جمع می شدند اما از اواسط دهه 80 بود که زنگ خطر خشک شدن دریاچه به صدا در آمد اما گویی گوش ها کر و چشم ها کور بود زیرا اقدامی برای جلوگیری از این فرایند خطرناک صورت نگرفت.

با روی کار آمدن دولت تدبیر و امید گویی امید به دریاچه بازگشت چون حسن روحانی به عنوان منتخب مردم اولین جلسه دولت خود را با نگاهی محیط زیستی در باره شرایط دریاچه ارومیه برگزار کرد و در آن جلسه سنگ بنای ستاد احیای دریاچه ارومیه گذاشته شد تا اینکه در دوم بهمن سال 1392 این ستاد به ریاست اسحاق دنیاگیری معاون اول رییس جمهوری شکل گرفت، ستاد پس از تشکیل با ایجاد یک کمیته راهبری متشکل از متخصصان و صاحب نظران ملی و منطقه ای و نمایندگان دستگاه های تصمیم گیر، به طراحی و ایجاد ساختار سازمانی بدنه اجرایی ستاد پرداخت و توضیح وظایف بخش های مختلف ستاد احیا و گام های اجرایی نحوه مدیریت احیای دریاچه ارومیه تصویب شد و کار ستاد از سال 1393 آغاز شد.

بر این اساس مقرر شد که کار ستاد در سه مرحله پیش رود، مرحله اول شامل دوره تثبیت، احیا و دوره احیای نهایی انجام گردد، دوره تثبیت دریاچه ارومیه سه سال اول بود یعنی تا انتها شهریور سال 1396 (انتها سال آبی 96 - 1395) و اکنون در مرحله احیای دریاچه واقع شده است.

با وجود اقدامات اجرا شده و افزایش نسبی تراز، نمودار تغییرات 30 ساله دریاچه ارومیه بر پایه داده های ماهواره ای نشان می دهد که این دریاچه هنوز با روزهای خوب خود فاصله زیادی دارد و افزایش بارش ها و استفاده بهینه از منابع آبی بر اساس سیاست های ستاد احیای دریاچه ارومیه می تواند ضمن ادامه فرایند افزایش تراز آب این دریاچه، به احیای کامل آن بیانجامد.

قبل از تشکیل ستاد احیای دریاچه ارومیه تراز این حوزه آبی سالانه به طور متوسط 40 سانتیمتر کاهش می یافت اما در سایه اقدامات دولت تدبیر و امید، فرایند خشک شدن آن متوقف شد.

هرچند تراز یک هزار و 274 متر به عنوان ارتفاع اکولوژیک دریاچه ارومیه اعلام شده اما این دریاچه در تراز یک هزار و 272 متر هم شرایط مطلوب خواهد داشت و بیش از 95 درصد کانون های ریزگرد آن برطرف خواهد شد.

چندی پیش محمد باقر نوبخت رییس سازمان برنامه و بودجه در بازدید از دریاچه ارومیه با اشاره به اهتمام دولت برای برطرف دغدغه مردم درباره دریاچه ارومیه تاکید نموده بود که احیای این دریاچه یک طرح عظیم ملی بود که مردم سراسر ایران و علاقه مندان به طبیعت را در همه نقاط دنیا حساس نموده بود و دولت تدبیر و امید نیز در راستای برطرف این دغدغه با همه توان وارد کار احیای دریاچه ارومیه شد.

با توجه به تحریم ها، اما اعتبارات زیادی به اجرای طرح های احیا تخصیص داده شد به طوری که همه اعتبارات مصوب برای طرح نجات دریاچه ارومیه طی سال 1393 تا 1398 برابر با 79073 میلیارد ریال بوده که از این میزان مجموعاً 41521 میلیارد ریال (52 درصد) تخصیص و پرداخت شده است.

کارشناسان معتقدند اگر دریاچه خشک می شد بیش از 6 میلیون نفر آواره می شدند چون توفان های نمکی اجازه زندگی را در آن منطقه نمی داد حتی بعضی گفته اند که ممکن بود این توفان به تهران نیز برسد و زندگی را در این جهت فلج کند که خوشبختانه دولت تدبیر و امید با وجود تحریم ها و بعضی مسائل مالی برای اجرای طرح های این ستاد از نظر بودجه ای کم نگذاشت به طوری که آثار آنرا امروز می بینیم.

در ادامه به گفت وگوی مفصلی با مسعود تجریشی مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه درباره آخرین شرایط دریاچه ارومیه را می خوانیم.

آخرین شرایط دریاچه ارومیه

تجریشی گفت: آخرین تصویر ماهواره ای دریاچه ارومیه در تیر 1399، افزایش بیش از 50 درصدی مساحت دریاچه را در مدت زمان اجرای طرح ملی نجات دریاچه ارومیه نشان می دهد که موجب شده بیشتر کانون های بحرانی فراوری گرد و غبار زیر سطح آب قرار گیرند و متعاقب آن، خطر وقوع توفان های گرد و غبار نمکی و آثار منفی محتمل آن برای بهداشت و سلامت ساکنین حوضه آبریز برطرف گردد.

واکنش دریاچه به اقدامات انجام گرفته

وی اضافه نمود: با هدف آنالیز واکنش دریاچه ارومیه به آوردهای اتفاق افتاده طی پنج سال گذشته و شرایط بستر دریاچه، مطالعات رفتارسنجی بستر دریاچه ارومیه با هدف پایش تغییرات عمق کف دریاچه ارومیه با توجه به جریانات ورودی به آن که شامل جریانات ورودی رودخانه ها، رهاسازی سدها و بارندگی مستقیم بر روی دریاچه ارومیه است، از مهر 1396 آغاز شد و پس از آن به طور منظم در فصل های کم آبی و پرآبی دریاچه پایش تغییرات بستر صورت می گیرد.

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه ادامه داد: طی این مطالعات که از سوی پژوهشگاه فضایی ایران اجرا شده، داده برداری از کف دریاچه ارومیه در محدوده پل میانگذر در چهار مرحله در مهر 1396، اسفند 1396، مهر 1397 و اسفند 1397 اجرا شده است. نتیجه داده برداری های اجرا شده در جنوب پل میانگذر حاکی از انحلال حدود 26 سانتیمتری بستر دریاچه ارومیه از مهر 1396 تا اسفند1397 است. این در حالی است که در بازه زمانی مذکور، تراز آب دریاچه ارومیه 64 سانتیمتر افزایش داشته است بنابراین عمق آب دریاچه در این بازه زمانی در جنوب پل میانگذر 90 سانتیمتر افزایش یافته است.

وی گفت: تحلیل مشابه بر روی نتایج داده برداری اجرا شده در شمال پل میانگذر، انحلال حدود 25 سانتیمتری تراز بستر دریاچه ارومیه و افزایش حدود 64 سانتیمتری تراز سطح آب دریاچه ارومیه را نشان می دهد. لذا افزایش عمق آب دریاچه ارومیه در شمال پل میانگذر، 89 سانتیمتر برآورد می گردد.

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه ادامه داد: با توجه به مطالعات اجرا شده در محدوده پل میانگذر، مطالعات رفتارسنجی بستر دریاچه ارومیه در طول 12 خط در راستای عرضی دریاچه از غرب به سمت شرق، در کل محدوده دریاچه در تیر 97 تا اسفند 1397 توسط ستاد احیای دریاچه ارومیه انجام گرفت، از جمله نتایج مطالعات رفتارسنجی بستر دریاچه ارومیه در تمام محدوده دریاچه ارومیه، می توان به انحلال 113 سانتیمتری بستر دریاچه ارومیه از تیر 97 تا اسفند 97 و نیز انحلال 95 سانتیمتری بستر دریاچه ارومیه در اسفند 97 در مقایسه با بسیمتری دریاچه ارومیه در سال 1392 اشاره داشت.

وی اضافه نمود: با توجه به افزایش قابل توجه سطح و حجم دریاچه ارومیه در سال گذشته در مقایسه با اسفند سال 1397، در فروردین 1398 نیز مطالعات رفتارسنجی بستر دریاچه ارومیه در چند نقطه از شمال دریاچه ارومیه تکرار شد. مطابق آنالیز اجرا شده، تراز بستر دریاچه ارومیه در بازه زمانی اسفند 1397 تا فروردین 1398 انحلال حدود 24 سانتیمتری را تجربه نموده است. نتایج مطالعات اجرا شده در محدوده پل میانگذر و محدوده کل دریاچه و رفتارسنجی بستر در کوتاه مدت و بلندمدت از دینامیک بودن تراز بستر دریاچه ارومیه و تغییرات تراز کف دریاچه ارومیه ناشی از تغییر جریانات ورودی به آن حکایت دارد. بنابراین به رغم اعتقاد بعضی متخصصان به تبدیل شدن دریاچه ارومیه به پلایا، نتایج مطالعات میدانی کماکان بر امکان احیای دریاچه ارومیه با ورود آب شیرین به آن تأکید داشته و دارد.

انحلال نمک

تجریشی توضیح داد: انحلال نمک از کف دریاچه ارومیه بر اثر ورودی آب به دریاچه و تامین حقابه سالانه صورت می گیرد، هدف این است که آنهایی که می گفتند بستر دریاچه بالا آمده و دیگر کارش تمام است و دریاچه به کویر تبدیل شده، نتایج مطالعات نشان داده که با ورود آب، نمک بستر دریاچه حل شده و دریاچه عمق گرفته است.

میزان تامین اعتبار مورد احتیاج اجرای طرح ملی نجات دریاچه ارومیه از سال 1393 تا 1398

وی اضافه نمود: همه اعتبارات مصوب برای طرح نجات دریاچه ارومیه طی سال 1393 تا 1398 برابر با 79073 میلیارد ریال بوده که از این میزان مجموعاً 41521 میلیارد ریال (52 درصد) تخصیص و پرداخت شده است.

توقف ساخت مستحدثات منجر به افزایش برداشت از منابع آب

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه گفت: به استناد ابلاغیه شماره 18171 مورخ 28 اردیبهشت 1393 دفتر معاون اول رئیس جمهوری پیرامون طرح های 19 گانه احیای دریاچه ارومیه، تمام طرح های توسعه منابع آب اجرایی و مطالعاتی وزارت نیرو در حوضه آبریز دریاچه ارومیه متوقف شد که از آن جمله می توان به توقف چهار طرح در حال انجام شامل سدهای نازلوچای، باراندوزچای، سیمینه رود و لیلان چای اشاره نمود. قدرت تنظیم کنونی سدهای در دست بهره برداری حوضه آبریز دریاچه ارومیه، بیش از 1900 میلیون مترمکعب است که در صورت بهره برداری از سدهای در دست اجرا و یا مطالعه حوضه آبریز دریاچه ارومیه، قدرت تنظیم تمام سدهای حوضه با 66 درصد افزایش به رقم 3170 میلیون مترمکعب می رسید که تشدید بحران خشکی دریاچه ارومیه و خطر عدم امکان بازگشت دریاچه ارومیه به شرایط عادی را در پی می داشت.

احداث تصفیه خانه های شهرهای حوضه آبریز و انتقال پساب تصفیه شده به دریاچه ارومیه

وی ادامه داد: یکی از راهکارهای 19 گانه طرح ملی نجات دریاچه ارومیه مطابق مصوبه شماره 18171 مورخ 28 اردیبشهت 1393 کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه، انتقال پساب تصفیه خانه های حوضه آبریز دریاچه ارومیه به دریاچه است. مجموع اعتبارات پرداختی به این پروژه ها طی پنج سال گذشته 5759.5 میلیارد ریال بوده، با توجه به ظرفیت قابل توجه تصفیه خانه های تبریز و ارومیه در مقایسه با سایر تصفیه خانه های حوضه، تمرکز اعتباری و عملیاتی بر این دو تصفیه خانه بوده که اکنون تصفیه خانه شهر ارومیه دارای پیشرفت فیزیکی 81 درصد و سیویل بخش مایع تصفیه خانه شهر تبریز دارای پیشرفت فیزیکی 71 درصد است و مطابق با مصوبه دهمین جلسه کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه در 26 فرودردین 97، تمامی پساب تصفیه شده تصفیه خانه های حوضه به حجم 301.59 میلیون مترمکعب باید به دریاچه ارومیه منتقل گردد.

توسعه سامانه های آبیاری نوین

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه توضیح داد: وزارت جهاد کشاورزی روش های مختلفی را با رویکرد کاهش میزان مصرف آب در حوضه آبریز دریاچه ارومیه به منظور تامین حقابه زیست محیطی لازم برای احیای دریاچه ارومیه، در نظر گرفته است. یکی از این پروژه ها، اجرای سیستم های نوین آبیاری است که ضمن اجرای آن، با توسعه سیستم های تحت فشار قطره ای و بارانی، آب مصرفی مورد احتیاج برای آبیاری زمین های زراعی کاهش داده می گردد.

طرح های عملیاتی انتقال آب رودخانه ها به پیکره آبی دریاچه

وی اضافه نمود: آنالیز های کارشناسی اجرا شده در زمان آغاز به کار ستاد احیای دریاچه ارومیه درباره شرایط رودخانه های ورودی به دریاچه، نشاندهنده شرایط نامساعد جهت این رودخانه ها بوده است. با هدف بهبود شرایط رودخانه ها، مصوبات متعددی در هیأت وزیران به تصویب رسید که ذیل یکی از این مصوبات (انتقال آب رودخانه ها به پیکره آبی دریاچه)، طرح لایروبی و جهتگشایی رودخانه های حوضه آبریز دریاچه ارومیه برای برطرف نابسامانی های موجود در جهت رودخانه ها در دستور کار نهاده شد.

اهداف طرح لایروبی و جهتگشایی رودخانه های حوضه آبریز دریاچه ارومیه عبارتند از تسهیل در انتقال آب به پیکره اصلی دریاچه ارومیه، ساماندهی و کنترل بستر رودخانه ها به منظور انتقال آب به پیکره اصلی دریاچه، کاهش سطح تبخیر و جلوگیری از اتلاف آب ورودی، جلوگیری از پخش آب در مصب رودخانه ها و افزایش سرعت جریان آب ورودی به دریاچه ارومیه است.

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه اضافه نمود: به همین دلیل، پروژه های متعددی شامل اتصال زرینه رود به سیمینه رود به طول 21 کیلومتر و لایروبی جهت رودخانه های منتهی به دریاچه ارومیه اعم از رودخانه های زرینه رود، سیمینه رود، آجی چای، مهـابادچای، قلعه چای، صوفی چای ...، در مجموع به طول بیش از 253 کیلومتر و اعتبار 128.1 میلیارد تومان در حوضه آبریز دریاچه ارومیه اجرا شده اند. ماحصل اقدامات اجرا شده، علاوه بر فراهم شدن امکان انتقال کارآمد منابع آب ورودی به دریاچه ارومیه، در جلوگیری از پخش سیلاب و بروز خسارت ناشی از آن نیز موثر بوده است؛ به نحوی که به دلیل افزایش قابل توجه ظرفیت آبگذری رودخانه ها نسبت به قبل، در سال 1398به رغم وقوع سیلاب در بیشتر رودخانه های حوضه آبریز، در بازه های لایروبی شده، پدیده پخش سیلاب رخ نداده و جریان سیلاب به صورت ایمن و بدون هیچگونه بروز خسارت به اراضی و مناطق مسکونی واقع در حاشیه رودخانه ها، به پیکره اصلی دریاچه انتقال یافت.

وی گفت: در سال 1396 در اثر وقوع سیلاب در این رودخانه، به دلیل عدم وجود ظرفیت آبگذری کافی، پدیده پخش سیلاب رخ داد و به اراضی کشاورزی و مناطق مسکونی حاشیه رودخانه ها خساراتی وارد شده بود که پس از انجام عملیات لایروبی این رودخانه به منظور جلوگیری از پخش سیلاب و انتقال آب مازاد حوضه آبریز کلاس به دریاچه ارومیه، در دو سال اخیر ظرفیت آبگذری رودخانه در محدوده عملیات (از پیکره دریاچه تا محدوده روستای آده)، از 80 مترمکعب در ثانیه به 270 مترمکعب در ثانیه افزایش یافت که نتیجه آن، مدیریت ایمن سیلاب فروردین 1398 بوده است. سایر رودخانه های حوضه آبریز نیز با انجام عملیات لایروبی، شاهد افزایش قابل توجه ظرفیت آبگذری بوده اند؛ به طوری که در اثر اقدامات اجرا شده در رودخانه های زرینه رود، سیمینه رود، مهاباد، گدار، باراندوز، روضه، زوال و کانیرش در استان آذربایجان غربی، ظرفیت آبگذری کل با افزایشی بیش از 2.5 برابر، از 295 مترمکعب بر ثانیه به 793 مترمکعب بر ثانیه ارتقاء یافته است.

جلوگیری از برداشت های غیرمجاز از منابع آب سطحی

تجریشی اضافه نمود: اقدامات اجرا شده در این خصوص شامل جمع آوری موتورپمپ های حاشیه رودخانه ها، انسداد استخرهای زهکش حاشیه رودخانه ها، شناسایی تصرف غیرمجاز در بستر و حریم رودخانه، شق نهر غیرمجاز در بستر، برداشت غیرمجاز مصالح رودخانه ای، سازه غیرمجاز در بستر، ممانعت از برداشت های غیرمجاز و برداشت های بدون پروانه بهره برداری از آبهای سطحی و برطرف تصرف از حریم بستر رودخانه است.

بازسازی و بازسازی تأسیسات آبی در دست بهره برداری

وی گفت: هدف از این طرح، لایروبی و تأمین ظرفیت کانال ها و زه کش ها به منظور توزیع مناسب آب و همچنین جمع آوری زهاب از سطح دشت ها، بازسازی و بازسازی ساختمان کانالها و تأسیسات شامل لاینینگ و بازسازی سازه های بتنی و تأسیسات آبی ساحل های شبکه ها، بازسازی و بازسازی تجهیزات فلزی و هیدرومکانیکال دریچه ها و سازه های تنظیم و آبگیر شبکه های آبیاری و زهکشی است، در محدوده استان آذربایجان غربی و در چهار سال گذشته، این پروژه در دو شبکه آبیاری و زهکشی مهاباد و زرینه رود اجرا شده است. در شبکه آبیاری و زهکشی مهاباد، بازسازی کانال های تخریب شده، بازسازی و بازسازی کانال ها و ساختن سازه های اندازه گیری اجرا شده است.

طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی

تجریشی ادامه داد: در مورد تعدیل مصارف آب زیرزمینی و با هدف به تعادل رساندن منابع آب زیرزمینی، پس از تصویب طرح احیاء و تعادل بخشی در پانزدهمین جلسه شورای عالی آب و تهیه و ابلاغ دستورالعمل های این طرح توسط وزارت نیرو، به رغم وجود مسائل عدیده از جمله مسائل اعتباری، عدم هماهنگی سازمانها و نهادها در مورد این طرح، مقاومت های مردمی با توجه به در خطر بودن معیشت آنها، اقدامات اجرایی در مورد برخورد با تخلفات منابع آب و نصب کنتورهای هوشمند آب و برق آغاز شده است. بدیهی است که وجود مسائل ذکر شده، مانعی برای پیشبرد اهداف پروژه ها بوده؛ لیکن با وجود تمام این موانع و مسائل، بخشی از مجموعه عملکرد سه شرکت آب منطقه ای آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و کردستان قابل قوبل بوده است.

جلوگیری از برداشت های غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی(مشخص تکلیف چاه های فاقد پروانه)

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه توضیح داد: بر اساس آخرین آماربرداری در مجموع حدود 88 هزار حلقه چاه در حوضه آبریز دریاچه ارومیه شناسایی شده که حدود 50 درصد آنها غیرمجاز است، در این بخش به رغم محدودیت های اعتباری، فشارهای سیاسی و اجتماعی، طولانی شدن زمان حصول دستورالعمل و شرایط فنی و استاندارد مورد نظر وزارت نیرو برای ساخت کنتورها و ابلاغ آن به شرکت ها، یک سیری اقدامات صورت گرفت که انسداد 5147 حلقه چاه غیرمجاز حفر شده بعد از سال 1385 با تخلیه 66.19 میلیون مترمکعب در سال، انسداد 180 حلقه چاه حفر شده قبل از سال 1385 با تخلیه 2.3 میلیون مترمکعب در سال بعضی از آنها است. در این خصوص جلساتی با مقامات قضایی استانها برگزار گردید و با همکاری بسیار خوب حوزه قضایی(دادستان های شهرستان ها و قضات) مسلوب المنفعه کردن چاه های غیرمجاز صورت گرفت.

ساماندهی برداشت از چاه های مجاز و صدور پروانه بهره برداری

تجریشی گفت: جلوگیری از اضافه برداشت 1125 حلقه چاه مجاز با تخلیه سالانه 29.6 میلیون مترمکعب، نصب 6694 دستگاه کنتور هوشمند از میزان کل 52 هزار کنتور هدف طرح، صدور پروانه مصرف بهینه کشاورزی برای 2238 حلقه چاه و کاهش پروانه به میزان 28.8 میلیون مترمکعب، استقرار و فعالیت 123 گروه گشت و بازرسی حفظ و حراست از منابع آب زیرزمینی در محدوده 21 شهرستان واقع در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در سه استان آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و کردستان از دیگر اقدامات اجرا شده در این راستا است.

مدیریت مصارف آب در بخش کشاورزی از سدهای در حال بهره برداری

وی اضافه نمود: با استناد به مصوبه کاهش 40 درصد مصارف آب در بخش کشاورزی حوضه آبریز دریاچه ارومیه طی پنج سال (از سال آبی 1393-94) و با توجه به اینکه سدهای حوضه یکی از منابع اصلی تأمین احتیاجهای کشاورزی حوضه است، این طرح از سال 1393-94 در سطح 10 سد عظیم حوضه آبریز دریاچه ارومیه عملیاتی شد که یکی از دقیق ترین اعمال نظارت بر مدیریت منابع و مصارف سدهای کشور در حوضه آبریز دریاچه ارومیه به مدت 4 سال اجرایی بوده و در سال آبی جاری (98-99) نیز با اعمال 8 درصد انتهای، این مصوبه به صورت کامل اجرایی خواهد شد.

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه توضیح داد: با توجه به اینکه کشاورزی منبع اصلی تأمین معیشت بخش زیادی از ساکنان حوضه آبریز دریاچه ارومیه است، این دغدغه همیشه وجود داشته که با کاهش تحویل آب به اراضی کشاورزی زندگی مردم تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. اما تحقیقات اولیه نشان می داد که ناشی از اضافه آبیاری اجرا شده در اراضی کشاورزی این منطقه، بعضاً کاهش فراوری محصول وجود داشته است. بر این مبنا و با تکیه بر دانش متخصصان داخلی و همزمان با انجام اقدامات منجر به کاهش تلفات و افزایش راندمان مصرف آب، پس از اجرای مصوبه، افزایش فراوری محصول در شهرهای داخل محدوده حوضه آبریز دریاچه ارومیه در استان آذربایجان غربی به وقوع پیوست.

ادامه عملیات اجرایی شبکه های فرعی آبیاری و زهکشی حوضه

تجریشی ادامه داد: شرایط دریاچه ارومیه و لزوم تأمین حقابه دریاچه از محل رودخانه های حوضه، همچنین نشت آب از کانال های آبیاری شبکه های حوضه به دلیل فرسودگی موجب اجرای اقداماتی به سبب بهبود عملکرد مصرف آب و افزایش راندمان در حوضه شده است. بر همین اساس ساخت و ادامه اجرای شبکه های فرعی حوضه آبریز دریاچه ارومیه با ماهیت غیر توسعه ای به منظور بهبود عملکرد مصرف آب کشاورزی و افزایش راندمان از جمله مهمترین مصوبات طرح نجات دریاچه ارومیه به شمار می رود که 14 هزار و 616 هکتار عملیات آبیاری تحت فشار، 474 کیلومتر انتقال آب با لوله، 6 هزار و 69 هکتار شبکه های فرعی آبیاری و زه کشی، سه هزار هکتار تهیه نقشه کاداستر از جمله این اقدامات است که در مجموع 112 میلیون متر مکعب در مصرف آب صرفه جویی شده است.

کاهش 65 درصدی مصرف آب سد حسنلو

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه گفت: سد حسنلو واقع بر رودخانه گدارچای، یک سد خارج از بستر است، همزمان با تصویب طرح ملی نجات دریاچه ارومیه و مصوبه این کارگروه ملی به جهت عدم توسعه اراضی کشاورزی آبی حوضه آبریز دریاچه ارومیه، اقدامات متعددی به جهت کاهش مصارف آب اراضی پایاب سد آغاز شد، نتیجه این اقدامات با مشارکت فعال مردم منطقه کاهش 65 درصدی مصرف آب کشاورزی سد حسنلو در سال آبی 96-97 بوده که این مهم با اصلاح الگوی کشت در اراضی پایاب سد اتفاق افتاده است.

وی اضافه نمود: به عبارت دقیق تر، با حذف محصولات پرآب بر و کاهش سطح زیر کشت چغندر قند از 1252 هکتار در سال زراعی 94-95 به صفر هکتار در سال آبی 96-97 و همزمان، جایگزینی و توسعه کشت محصولات کم آب بر و افزایش سطح زیرکشت کلزا از صفر هکتار در سال زراعی 95-96 به 1500 هکتار در سال زراعی96.97، مصارف کشاورزی سد حسنلو از 44 میلیون مترمکعب در سال 92-93 به 15 میلیون مترمکعب در سال 96-97 کاهش یافته است. این دستاورد مهم و عظیم و کاهش 65 درصدی مصارف کشاورزی این اراضی را می توان نتیجه همکاری و کوشش تمامی مردم و مسوولان منطقه دانست.

تحویل حجمی آب کشاورزی در شبکه آبیاری و زهکشی مهاباد

تجریشی ادامه داد: تحویل حجمی آب کشاورزی با توجه به ایجاد امکان رصد میزان مصرف آب توسط زارعین هر حوضه یکی از اولین قدم ها در زمینه مکانیزه کردن کشاورزی و افزایش راندمان مصرف آب در این حوضه است که در ایران و پس از تصویب آیین نامه اجرایی بهینه سازی مصرف آب کشاورزی توسط هیئت وزیران در سال 1375، وزارت نیرو و وزارت جهادکشاورزی ملزم به تحویل حجمی آب در شبکه های آبیاری و زهکشی تمام کشور شده اند، اما باگذشت بیش از دو دهه از تصویب این آیین نامه، متأسفانه این مهم در شبکه های حوضه آبریز دریاچه ارومیه اتفاق نیفتاده است.

وی اضافه نمود: بر همین اساس، ستاد احیای دریاچه ارومیه با مشارکت وزارتخانه های نیرو و جهاد کشاورزی اقدام به تجهیز شبکه های حوضه آبریز دریاچه ارومیه به تحویل حجمی آب نموده و در اولین قدم، این پروژه در شبکه آبیاری و زهکشی مهاباد در وسعت 12 هزار هکتار محقق شد. بر این اساس، طی چهار سال گذشته آب تحویلی به این شبکه مطابق مصوبه کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه 24 درصد کاهش یافته و این کاهش با اجرای پروژه تحویل حجمی آب در حال حاضر قابل رصد است.

راه اندازی سامانه احتیاج آبی گیاهان برای بهره برداری کشاورزان

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه گفت: با توجه به اینکه عمده مصرف در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در بخش کشاورزی است، برنامه ریزی آبیاری و مشخص زمان آبیاری گامی مهم در راستای مصرف بهینه آب است. هدف از طراحی سامانه احتیاج آبی گیاهان، مشخص میزان دقیق این احتیاج با استفاده از پردازش تصاویر ماهواره ای و در اختیار قراردادن اطلاعات مناسب به کشاورزان حوضه است. با این هدف، سامانه احتیاج آبی گیاهان تهیه شده و با مشخص پایلوت اراضی کشاورزی پایاب سد مهاباد در حال حاضر اطلاعات سامانه در حال تدقیق است.

توسعه شبکه پایش ایستگاه های هواشناسی حوضه آبریز دریاچه ارومیه

وی ادامه داد: برای افزایش دقت پیش بینی هواشناسی و انجام محاسبات مرتبط با احتیاج آبی محصولات کشاورزی به عنوان اصلی ترین مصرف کننده آب در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، لازم بود تا شبکه پایش ایستگاه های هواشناسی حوضه آبریز دریاچه ارومیه توسعه داده گردد. بر این اساس یکی از اقدامات ستاد احیای دریاچه ارومیه با همکاری سازمان هواشناسی و وزارت نیرو، تجهیز ایستگاه های هواشناسی کشاورزی، باران سنجی اتوماتیک، هم دیدی و اقلیم شناسی حوضه آبریز دریاچه ارومیه بوده است.

مشارکت جوامع محلی در استقرار کشاورزی پایدار و حفاظت از تنوع زیستی با همکاری سازمان برنامه توسعه سازمان ملل(UNDP)

تجریشی توضیح داد: ستاد احیای دریاچه ارومیه تکیه اصلی خود را بر مطالعات متخصصان و کارشناسان داخلی قرار داده اما همیشه کوشش بر این بوده که از فرصت های بین المللی برای ارتقای دانش بومی و پوشش خلاءهای احتمالی موجود بهره گرفته گردد. یکی از این اقدامات، مشارکت جوامع محلی در استقرار کشاورزی پایدار و حفاظت از تنوع زیستی با همکاری برنامه پیشرفت و توسعه ملل متحد بوده است که در فاز اول در سال 1394 در 41 روستا، در فاز دوم در سال 1395 در 75 روستا، در فاز سوم در سال 1396 در 90 روستا و در فاز چهارم در امسال در 110 روستا اجرایی شده است.

تهیه مدل هیدرولوژی (چرخه آب) حوضه آبریز دریاچه ارومیه

وی گفت: این پروژه با هدف تهیه مدل یکپارچه هیدرولوژی (چرخه آب) در حوضه آبریز دریاچه ارومیه با رویکرد یکپارچگی آب سطحی و زیرزمینی اجرا شده که نتیجه آن تکمیل مدل در بخش جنوبی حوضه آبریز برای یاری به تصمیم گیری های مدیریتی در حوضه آب و کشاورزی بوده و در حال حاضر تهیه مدل در بخش غربی و شرقی با مشارکت سازمان بین المللی جایکا در دستور کار است.

انتقال آب از سد سیلوه به دریاچه ارومیه

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه اضافه نمود: سد سیلوه، سدی خاکی با هسته رسی و حجم مخزن 84 میلیون مترمکعب با توانایی تنظیم آب به میزان 190 میلیون مترمکعب است که در نزدیکی روستای سیلوه در شهرستان پیرانشهر از استان آذربایجان غربی ساخته شده است. این سد با هدف تأمین آب شرب شهرهای پیرانشهر و اشنویه و روستاهای منطقه شهرستان اشنویه، آب اراضی کشاورزی دشت های پیرانشهر و جلدیان و بخشی از احتیاج زیست محیطی دریاچه ارومیه به میزان 95 میلیون مترمکعب در سال بر روی رودخانه لاوین از سرشاخه های اصلی رودخانه مرزی کلاس احداث شده است.

آب انتقالی از این سد به حوضه آبریز دریاچه ارومیه، پس از عبور از کانال جلدیان وارد سد چپرآباد شده و در ادامه با عبور از رودخانه های کانیرش و گدار وارد دریاچه ارومیه میگردد. با بهره برداری سد چپرآباد در اردیبهشت ماه امسال، آخرین حلقه این پروژه تمام شده و از سال آبی آینده از محل این سد آب مندرج در نقشه راه نجات دریاچه ارومیه به دریاچه منتقل خواهد شد.

رهاسازی آب از سدهای در دست بهره برداری حوضه آبریز با هدف تأمین احتیاج زیست محیطی دریاچه ارومیه

تجریشی اضافه نمود: بنابر بند ج ماده 92 مصوبه سال 1393 هیأت وزیران، اجرای برنامه رهاسازی حقابه زیست محیطی دریاچه ارومیه از سدهای حوضه، در هر سال آبی و در فصول غیرزراعی انجام میگردد. این مهم طی چهار سال گذشته اجرا شده و مجموعاً 4.95 میلیارد مترمکعب در سالهای آبی 93 تا 98 از سدهای آبریز حوضه دریاچه ارومیه رهاسازی شده است، در سال آبی جاری نیز رهاسازی به سمت دریاچه ارومیه از انتهای آبان ماه آغاز شده و تا انتها اردیبهشت ماه مجموعاً 1352 میلیون مترمکعب به سمت دریاچه ارومیه رهاسازی شده است.

پروژه های تثبیت کانون های بحرانی فراوری گرد و غبار اطراف دریاچه ارومیه

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه گفت: با خشک شدن بخش هایی از بستر دریاچه ارومیه، صدها هزار هکتار از نواحی حاشیه ای دریاچه به شوره زار و یا بیابان ماسه ای تبدیل شده که می توانند با تبدیل شدن به کانون های ریزگرد، موجب ایجاد توفان های گرد و غبار و احیاناً توفان های نمکی شوند.

این مسأله زندگی و معیشت حداقل 6 میلیون نفر از ساکنین حوضه آبریز دریاچه ارومیه و حتی استان های همجوار را با تهدیدی جدی روبرو می نماید. برای مهار کانون های ریزگرد، ادارات کل منابع طبیعی مسئولیت اجرایی کردن پروژه های مصوب ستاد احیای دریاچه ارومیه را بر عهده گرفته اند. این پروژه ها در قالب نهالکاری همراه با آبیاری و فراوری نهال، بوته کاری همراه با آبیاری و فراوری بوته، احداث بادشکن غیرزنده، آبیاری نهالکاری های سنواتی (از سال 1393)، قرق مراتع، احداث ایستگاه های پایش فرسایش بادی، مدیریت مشارکتی و منابع طبیعی و توسعه روستایی و اجرای روش های نوین مقابله با فرسایش بادی و گرد و غبار است.

وی توضیح داد: احداث بادشکن پیرامون مراتع، مزارع، باغات و دامداری ها، سرعت باد و تبخیر از سطح را کاهش داده و سبب افزایش فراوری می گردد، بادشکن ممکن است از مواد مصنوعی و یا از درخت و درختچه نباتات منطقه باشد (همچون ذرت و آفتابگردان)، بنابراین دو نوع بادشکن وجود دارد: بادشکن غیرزنده، مصنوعی یا مکانیکی و بادشکن زنده. بادشکن غیرزنده انواع مختلفی نظیر دیواره های سنگی، دیواره های فلزی، چوبی، پلاستیکی، حصیری و یا دیواره های تهیه شده از شاخه های بریده شده درختان موجود در منطقه دارد. بادشکن های درختی نیز معمولا از یک یا چند ردیف درخت یا درختچه تشکیل شده اند که معمولا عمود بر جهت باد اصلی قرار می گیرند. با ایجاد مناطق قرق در کانون های ریزگرد نیز میتوان گام عظیمی در حفاظت از آب و خاک برداشت و با تقویت پوشش گیاهی مناطق بحرانی موجب کاهش ریزگردها و فرسایش بادی و آبی شد. عملیات قرق که معمولا در محدوده بسیار وسیعی انجام می گردد از جمله کارآمدترین روش هایی است که به صورت طبیعی با حمایت از طبیعت می تواند موجب تقویت پوشش گیاهی مرتعی و کاهش ریزگرد گردد.

اقدامات مرتبط با معیشت جایگزین و فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی

تجریشی گفت: اقدامات اجرا شده توسط ستاد احیای دریاچه ارومیه در زمینه ایجاد اشتغال و معیشت جایگزین به وسیله گسترش کشت گیاهان دارویی بومی را میتوان به چند روش دسته بندی کرد که برنامه جامع توسعه سطح زیرکشت گیاهان دارویی و اشتغال و معیشت جایگزین در حوضه آبریز دریاچه ارومیه (طرح خانه توسعه تکاب) یکی از آنها است.

وی ادامه داد: در این راستا پتانسیل های معیشت جایگزین در 36 روستای استان آذربایجان غربی شناسایی شده و ظرفیت های تکمیل زنجیره ارزش (بومگردی، صنایع دستی و) مورد توجه نهاده شده است. یکی از اقدامات به ثمر رسیده در این راستا، راه اندازی خانه توسعه تکاب با رویکرد توانمندسازی جامعه محلی است.

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه اضافه نمود: ستاد احیای دریاچه ارومیه به عنوان هماهنگ کننده طرح جامع توسعه گیاهان دارویی در سطح حوضه آبریز دریاچه ارومیه وارد عمل شده و حلقه ای متشکل از چهار محور جهاد دانشگاهی و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، وزارت جهاد کشاورزی، اتاق بازرگانی و معاونت مالی وزارت امور خارجه و صندوق ها و بانک ها را برای اجرای درست طرح توسعه کشت گیاهان دارویی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در کنار هم قرار داده است که اقدامات خوبی در این راستا اجرا شده که تمام آنها منجر به بهبود شرایط دریاچه ارومیه شده است.

منبع: ایرنا

به "خبرنگاران افزایش 50 درصدی مساحت دریاچه ارومیه" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "خبرنگاران افزایش 50 درصدی مساحت دریاچه ارومیه"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید